S.M.E.T. Kamermuziek
Lena ter Schegget – viool
Dmitri Ivanov – viool
Shih Hsien Tsai – altviool
Emma Besselaar – cello
Het Skazka Kwartet, ontstaan in 2020, heeft sinds het winnen van het Storioni Concours in 2022 haar opwachting gemaakt in enkele grote Nederlandse zalen. Zo speelden zij onder andere in het Concertgebouw, TivoliVredenburg en De Doelen. Zij zijn de ontvangers van het Strijkkwartetstipendium 2024 van Het Kersjes Fonds. Skazka (ска́зка) is het Russische woord voor sprookje, en dat is precies wat het kwartet nastreeft: het vertellen van verhalen.
In de afgelopen seizoenen was het kwartet te horen op het Internationaal Kamermuziekfestival Utrecht, het Storioni Festival, het ZOOM! Festival, het Grachtenfestival, het Aurora Festival en het Duinstreek Kamermuziekfestival. Ook speelden zij live op de radio in de programma's Spiegelzaal en NTR Podium, en werd een van hun concerten live uitgezonden op NPO Klassiek. Daarnaast produceerde het kwartet enkele eigen projecten, waarvoor ze steun ontvingen van het Fonds Podiumkunsten en de Gemeente Utrecht. In samenwerking met MERITA ontwikkelde het kwartet haar voorstelling ‘131’, waarin ze brieven van Beethoven combineren met zijn strijkkwartet op. 131. Deze voorstelling voerden ze uit op verschillende plekken in Europa, alsook in Nederland.
In september 2024 nam het Skazka Kwartet deel aan de Chamber Music Campus in Weikersheim, waar ze lessen volgden bij leden van het Cuarteto Casals en het Artemis Quartett (Heime Müller en Gregor Sigl). Hiervoor ontvingen zij een beurs van Jeunesses Musicales Deutschland. Eerder volgden zij masterclasses bij o.a. Jonathan Brown (voormalig Cuarteto Casals) en Cibrán Sierra Vázquez (Cuarteto Quiroga).
Het kwartet werd in 2024 geselecteerd voor deelname aan Musethica, een masterclassprogramma voor jonge professionele ensembles, waar zij in seizoenen 24/25 en 25/26 aan verbonden zullen zijn. Ook maken zij deel uit van het Europese netwerk Le Dimore del Quartetto.
Het kwartet was enkele jaren verbonden aan de Nederlandse Strijkkwartet Academie, waar zij lessen volgen bij artistiek leider Marc Danel en gastdocenten als Pierre Colombet, Marie Chilemme (Quatuor Ébène) en Luc-Marie Aguera (voormalig Quatuor Ysaye). Ook volgden zij lessen bij leden van het Jerusalem Quartet (in het kader van de Zeister Muziekdagen) en leden van het Ruysdael Kwartet.
PROGRAMMA
Claude Debussy strijkkwartet g-min. Op.10 (1893)
Maurice Ravel strijkkwartet F-maj. M.35 (1902/03)
Samen vormen deze twee kwartetten een uniek diptiek in de Franse muziekgeschiedenis: geschreven in hetzelfde genre, met dezelfde technische middelen, door twee componisten die elkaars werk nauwkeurig kenden en er bewust op reageerden. Ze klinken bij oppervlakkige beluistering verwant, maar zijn bij nadere analyse karakters van een compleet andere orde. Dat is precies wat hen, naast elkaar geprogrammeerd, zo onweerstaanbaar fascinerend maakt.
CLAUDE DEBUSSY (1862 – 1918)
Strijkkwartet in g-klein opus 10 (1893)
I. ANIMÉ ET TRÈS DÉCIDÉ ·
II. ASSEZ VIF ET BIEN RYTHMÉ
III. ANDANTINO, DOUCEMENT EXPRESSIF
IV. TRÈS MODÉRÉ - TRÈS MOUVEMENTÉ ET AVEC PASSION
Debussy componeerde zijn enige strijkkwartet op éénendertigjarige leeftijd, in een betrekkelijk korte scheppingsperiode in de zomer en herfst van 1893. Het werk wordt wel beschouwd als het scharnierpunt tussen zijn vroege, nog romantisch getinte stijl en de klankwereld die hij daarna zou verkennen - impressionistisch van atmosfeer, maar bedrieglijk strak van constructie.
Een cyclisch experiment
De meest opvallende eigenschap is het gebruik van een thème cyclique: één kernmotief - een opwaartse sprong gevolgd door een dalende toonladderpassage - keert in alle vier de delen terug in steeds andere gedaante. Dit procédé leende Debussy van zijn leraar César Franck, die het op zijn beurt ontleende aan de middeleeuwse soggetto cavato-techniek. Maar waar Franck het cyclisch thema als architectonische draagbalk gebruikte, behandelt Debussy het als klei: kneedbaar, vluchtig, een en al suggestie.
Het eerste deel opent met een rauw, stevig unisono - bijna archaïsch - voordat
het materiaal uiteenspat in snel wisselende texturen.
Het scherzo (tweede deel) is gebouwd op pizzicato-ritmes die de invloed verraden van de Javaanse gamelanmuziek die Debussy in 1889 op de Wereldtentoonstelling in Parijs had gehoord.
Het langzame derde deel ademt een melancholie die doet denken aan zijn voorafgaande wonderschone “Prélude à l'après-midi d'un faune” voor orkest.
De finale brengt alle draden samen in een stroom van hartstocht die Debussy zelden zo openlijk toeliet.
"Je veux écrire une musique qui soit sans couleur définie — toujours en mouvement, insaisissable comme la lumière."
— Claude Debussy in een brief aan Ernest Chausson,1893
De première en haar gevolgen
De première vond plaats op 29 december 1893 in Parijs, door het Ysaÿe Kwartet. De reacties waren verdeeld: Debussy's leraar Ernest Guiraud sprak zijn afkeuring uit, terwijl César Franck Debussy juist aanspoorde om meer te componeren.
Paul Dukas was enthousiast, en de jonge Ravel , zestien jaar oud, zou het werk als een openbaring hebben ervaren. Debussy zelf was niet echt tevreden; hij overwoog het kwartet te herzien maar deed dat gelukkig nooit, en het is helaas bij dit ene strijkkwartet gebleven.
W E T E N S W A A R D I G H E D E N
✦ De gamelanmuziek op de Exposition Universelle van 1889 maakte diepe indruk op Debussy. Hij bezocht de Javaanse gamelangroep meerdere malen en refereerde er later in brieven aan als een heel bijzondere luisterervaring - de pizzicato-texturen in het tweede deel weerspiegelen die fascinatie
✦ Het kwartet staat in g-klein maar mijdt consequent een duidelijke tonale ‘thuishaven’. Veel harmonieën zijn modaal of dubbelzinnig, een techniek die Debussy ontwikkelde na het bestuderen van Russische componisten als Mussorgski en Borodin, die hij via de uitgever Bessel leerde kennen
✦ Debussy's kwartet is opgedragen aan het Ysaÿe Kwartet.
Het Ysaÿe Kwartet, dat ook daadwerkelijk de première gaf, was vernoemd naar de primarius van het kwartet, de beroemde Belgische violist Eugène Ysaÿe - zelf componist van o.a. de fantastische 6 solo-sonate's voor viool die pas na zijn dood wereldberoemd werden.
MAURICE RAVEL ( 1875 – 1937 )
Strijkkwartet in F-groot (1902–1903)
I. ALLEGRO MODERATO — TRÈS DOUX
II. ASSEZ VIF — TRÈS RYTHMÉ
III. TRÈS LENT
IV. VIF ET AGITÉ
Maurice Ravel schreef zijn strijkkwartet als student aan het Conservatoire de Paris, als afsluiting van zijn studie compositie bij Gabriel Fauré. Hij was achtentwintig jaar oud. Het werk zou zijn vroegste grote meesterwerk blijken: volledig rijp van toon, perfect van constructie, en reeds doordrongen van de kristalheldere orkestratiegeest die zijn latere werk zou kenmerken.
Symmetrie als antwoord op Debussy’s kwartet
Ravel had Debussy's kwartet goed bestudeerd en hij putte daar heel duidelijk zijn inspiratie uit. Net als Debussy gebruikte hij een cyclisch thema - maar waar Debussy dat thema transformeert en vervaagt, behandelt Ravel het als een architectonisch element.
Qua structuur is Ravel’s strijkkwartet ook identiek aan Debussy’s kwartet, met vier sterk overeenkomende delen: een sonatevorm, een scherzo, een lied-achtig langzaam deel, en een finale die de spanning van het openingsdeel terugbrengt en oplost.
De overeenkomst in het tweede deel is heel duidelijk: een virtuoos scherzo in wisselende maatsoorten (3/4 en 6/8 wisselen elkaar razendsnel af) waarbij ook Ravel de pizzicato-techniek als zelfstandige stem laat fungeren. De strijkers klinken hier bijna als een harp of gitaar, een klankkleur die Ravel zou hergebruiken in zijn pianomuziek en orkestwerken.
Het langzame derde deel is van een ingetogen en onwaarschijnlijke schoonheid, met een melodie die aan geen land of tijd lijkt toe te behoren.
De onenigheid onder de beroemde componisten van die tijd
Na de première reageerde Gabriel Fauré, tevens jurylid bij het eindexamen, kritisch op het finale: hij vond het qua structuur te zwak en vroeg Ravel het te herschrijven. Debussy, die het kwartet hoorde, was het daar fundamenteel mee oneens, en liet het Ravel ook weten:
"Au nom des dieux de la musique et au mien, ne changez pas une chose à votre quatuor!"
— reactie Claude Debussy
Ravel volgde de raad van Debussy op. Het kwartet bleef ongewijzigd. De vriendschap tussen beide componisten - complex, soms gespannen, maar altijd met wederzijds respect - zou tot het midden van de jaren 1910 een van de meest vruchtbare in de Franse muziekgeschiedenis zijn.
W E T E N S W A A R D I G H E D E N
✦ Ravel deed tussen 1900 en 1905 vijfmaal tevergeefs mee aan de Prix de Rome, de meest prestigieuze compositieprijs van Frankrijk. Zijn kwartet schreef hij in deze periode van herhaalde afwijzing. Het schandaal rond zijn laatste afwijzing in 1905 leidde tot het ontslag van de directeur van het Conservatoire, Theodore Dubois. Zijn opvolger werd Gabriel Fauré.
✦ Het kwartet was opgedragen aan Gabriel Fauré; "à mon cher maître Gabriel Fauré" — dezelfde Fauré die hem aanraadde de finale te herschrijven.
✦ Net als Debussy schreef Ravel slechts één strijkkwartet. Beide componisten bleven daarmee uitzonderingen omdat het strijkkwartet genre van Haydn tot Schostakovitsj doorgaans een centrale rol speelt in het gehele oeuvre van een componist.
✦ Het wisselende metrum in het tweede deel, 3/4 en 6/8 was voor 1903 ongewoon vernieuwend. De ritmische complexiteit die later zo kenmerkend werd voor Bela Bartók en de Hongaarse school is in dit scherzo een van de eerste voorbeelden daarvan.
✦ In F-groot geschreven maar harmonisch zelden 'thuis': Ravel vermijdt cadensen op de grondtoon bijna stelselmatig en houdt de luisteraar in een toestand van verfijnde harmonische spanning, een kenmerk wat musicologen later "tonale ambiguïteit" zouden noemen.
Aanvang concert 12.30 uur
Toegang € 18,00 inclusief kopje koffie of thee
Voor kinderen vanaf 12 jaar en studenten bedraagt de entree € 10,00 per concert.
Voor kinderen t/m 11 jaar is de entree gratis.
Alle S.M.E.T. concerten zijn toegankelijk met de Podiumpas, voor de We are Public informatie per concert via de website en de nieuwsbrief.
Kaarten en het abonnement kunt u bestellen via de website www.cenakel.nl of via e-mail Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken..
